Vật cù
Quả cù được làm
từ gốc chuối, đặc biệt thích hợp là gốc chuối hột loại lớn, đào lên lấy củ.
Dùng dao sắc đẽo củ chuối thành hình tròn có đường kính cữ 30cm, trọng lượng 5
- 7kg là có quả cù đảm bảo yêu cầu. Quả cù phải sạch nhựa và có độ dẻo cần thiết,
bởi nó thường xuyên bị giành giật, quăng ném mạnh dễ vỡ trong khi chơi. Vì vậy,
quả cù sau khi lược đẽo xong, được luộc qua nước sôi, vớt ra phơi nắng khá kỹ.
Lúc này quả cù có màu sẫm và rất dẻo, không bị nứt vỡ khi chơi. Sân chơi cù thường
là những sân cát bên bờ sông hay trong làng, chiều dài độ 50m, ngang độ 25m. Có
ba hình thức chơi cù: cù gôn, cù đẩy và củ nước. Cả ba lối chơi này đều có
chung hình thức tính điểm và bố trí giống nhau, ở hai đầu sân của mỗi bên là
hai chiếc sọt đan bằng nan tre, nứa cao 1,5m, đường kính 50cm (cù gôn, cù nước),
hay đào một hố sâu rộng 50 x 50cm (cù đẩy). Bên nào giành và đưa được cù vào sọt
(hay vào hố) của đối phương được một điểm. Để đưa được quả cù vào đích cũng
không phải dễ dàng gì bởi phải giành giật, tranh cướp quyết liệt, bên nào cũng
tìm mọi cách nhằm cản phá đối phương đưa cù vào sọt (hố) của mình. Hội vật cù
vì thế rất sôi nổi, hào hứng, cuốn hút mọi người.
Mỗi cuộc chơi
không qui định cụ thể, số người tham gia mỗi bên cũng không hạn chế. Có khi hội
vật cù lên đến đỉnh điểm, đàn ông trai tráng trong làng đều hăng hái vào cuộc
không kể tuổi tác, lúc ấy thường là vào dịp Tết Nguyên đán. Người tham gia vật
cù đều cởi trần đóng khố. Đề phân biệt người của hai đội, ban tổ chức qui định
rnàu sắc của khố hay dải khăn màu vấn trên đầu. Tuy từ xưa không có một điều luật
cụ thể, nhưng trong hội vật cù không hề có lối chơi thô bạo, ác ý. Rất quyết liệt
nhưng cũng rất trong sáng. Kết thúc cuộc chơi, đội nào có số lần đưa cù vào
đích của đối phương nhiều hơn là đội thắng. Giải thưởng chỉ mang tính tượng
trưng, danh dự. Ở hội cù, người các làng xem và cổ vũ rất đông, hò reo, đánh trống
chiêng cuồng nhiệt cổ vũ cho đội nhà và tán thưởng những đường chạy cù ngoạn mục...
