Tết Đoan Ngọ Việt Nam
Sở dĩ Tết này gọi là Tết Đoan Ngọ,
chính vì tháng 5 là lúc bắt đầu trời nắng to, khí dương đang thịnh như mặt trời
vào lúc giữa trưa.
Chính vì vậy, ở Việt Nam, ngày
Đoan Ngọ là ngày dân chúng cúng lễ để đánh dấu một thời tiết mới, mừng sự trong
sáng, quang đãng. Hơn nữa, giữa tiết hạ vì oi bức thường có bệnh thời khí nên
người ta hay cúng lễ để cầu an.
Người Việt Nam còn gọi Tết Đoàn
Ngọ là "Tết giết sâu bọ" vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết,
dịch bệnh dễ phát sinh. Vào ngày này, dân gian có nhiều tục trừ trùng phòng bệnh.
Hiện ở một số làng quê Việt Nam vẫn
còn giữ nếp xưa, rất coi trọng ngày Tết này. Sau Tết Nguyên Đán, có lẽ “Tết giết
sâu bọ” là cái Tết sum họp đầm ấm nhất và có nhiều tục lệ gắn kết với đời sống
của người dân.. vì vậy con cháu dù làm ăn xa xôi mấy cũng cố thu xếp để về.
Vào ngày này, cả làng nhộn nhịp hẳn
lên, nhà nào cũng dậy từ sớm chuẩn bị phẩm vật cúng tổ tiên và hoa quả là thứ đồ
cúng không thể thiếu. Người ta quan niệm rằng, đây là thời điểm quả trên cây,
lá trên cành bắt đầu đơm hoa kết trái và cúng tổ tiên để mong một mùa bội thu.
Sau lễ cúng là các tục lệ giết
sâu bọ. Cả nhà quây quần ăn những thứ quả chua, rượu nếp, bánh tro... để diệt
trừ" sâu bọ", xua đuổi hết bệnh tật...
Theo lệ, đúng ngọ (12h trưa), người
dân ở các vùng thôn quê rủ nhau đi hái lá. Đây là thời khắc có dương khí tốt nhất,
là giờ mặt trời toả ánh nắng tốt nhất trong năm. Lá cây cỏ hái được vào giờ này
có tác dụng chữa bệnh rất tốt như các bệnh ngứa ngoài da, nhất là các bệnh về
đường ruột hay khi cảm mạo, đem những lá thuốc này nấu nước xông giải cảm rất tốt.
Ngày xưa, vào ngày này, người ta
còn có tục nhuộm móng chân, móng tay, tục khảo cây lấy quả, tục treo ngải cứu để
trừ tà... Những em bé chưa biết đi thì được lấy một ít vôi quyệt vào thóp, vào
ngực và rốn để chúng không bị đau bụng, nhức đầu. Tuy nhiên, phần lớn các tục lệ
này nay đã được bãi bỏ, chỉ còn giữ lại tục tắm nước lá và tục đi hái lá thuốc.
Nơi phố phường, thị thành, không
nhiều vườn tược, cỏ cây, người dân có lệ đi mua lá thuốc mồng 5. Dịp này, những
người buôn bán từ quê ra đều mang theo đủ thứ loại lá bày bán. Lá được xắt nhỏ,
phân từng loại riêng biệt, người đi chợ chọn lấy những lá có mùi vị ưa thích
mua về, đúng ngọ ngày mồng 5, lại đem ra phơi khô rồi bọc lại để trong tủ thuốc
gia đình, dùng khi nhà có người ốm đau.
Theo truyền thống của từng miền,
vào ngày này, ngoài hoa quả, những món ăn cũng khác nhau.
Tại Hà Nội và một số vùng của miền
Bắc ngày này, rượu nếp, đặc biệt là rượu nếp cẩm, là món không thể thiếu.
Người ta cho rằng, bộ phận tiêu
hoá của con người thường có các loại ký sinh gây hại và chúng nằm sâu trong bụng
nên không phải lúc nào cũng diệt được. Duy có ngày mồng 5/5 (âm lịch), các loại
ký sinh này thường ngoi lên, con người có thể ăn thức ăn, hoa quả vị chua, chát
và nhất là rượu nếp, có thể loại bỏ chúng.
Theo dân gian, rượu nếp được ăn
ngay khi vừa ngủ dậy thì rất hiệu nghiệm. Rượu này chủ yếu là xôi còn nguyên hạt
lên men, còn gọi là "cái". Người dân thường dùng các loại gạo nếp trắng
và cẩm đồ thành xôi, để nguội rồi rắc men, ủ trong ba ngày. Thúng xôi ủ được đặt
trên một chiếc chậu, hứng lấy nước rượu để khi ăn, trộn với cái, tạo vị ngọt,
cay rất dễ chịu. Người già, con trẻ đều có thể ăn loại rượu này.
Phụ nữ các vùng quê miền Bắc phần
lớn đều biết "ngả rượu nếp" và thường tranh thủ dịp này ngả rượu để
mang ra Hà Nội bán, có người chỉ trong một buổi sáng bán được đến cả 10 chậu nếp
cẩm.
Còn ở Đà Nẵng, món không thể thiếu
trên mâm cơm cúng là bánh ú tro. Bánh ú tro được bán rất nhiều với giá từ 5.000
- 7.000 đồng/chục. Nhà nào cũng mua từ ba bốn chục bánh trở lên.
Ngoài ra, theo truyền thống của
người miền trong, thịt vịt cũng là một thứ không thể thiếu cho ngày lễ này. Tại
TP.HCM, vịt quay, heo quay ngày này thường tăng hơn so với ngày thường.
Ở một số sách tư liệu người ta
còn cho rằng, Tết Đoan Ngọ vốn bắt nguồn Trung Quốc với truyền thuyết về vị
trung thần Khuất Nguyên thời vua Hoài Vương.
Khuất Nguyên là một nhà thơ, vị
trung thần do can ngăn vua Hoài Vương không được, đã uất ức gieo mình xuống
sông Mịch La tự vẫn. Hôm ấy đúng là mùng Năm tháng Năm.
Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi
năm cứ đến ngày đó, người dân Trung Quốc xưa lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên
ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh xuống
cúng Khuất Nguyên.
Trong ca dao Việt Nam có câu:
“Tháng Tư đong đậu nấu chè/Ăn Tết Đoan Ngọ trở về tháng Năm”. Và truyền thuyết
đó gắn kết trong đời sống tâm linh của người dân Việt với ý nghĩa gần gũi hơn,
và cũng không mấy ai còn truy tìm nguồn gốc hay gắn câu chuyện Khuất Nguyên xưa
vào ngày này.
(Theo VOV)
