Ở thành phố chợ đông đến tận khuya. Ở đồng bằng, chợ
miền quê, chợ duyên hải có khi là một buổi mua bán ngắn ngủi vào bình minh hay
chiều tối thường gọi là “chợ mai” hay “chợ chiều”. Rồi chợ “phiên” miền núi lâu
lâu mới họp một lần. Người địa phương chờ được đi chợ như đi lễ hội. Ở đó, kiểu
thương mại bằng cách trao đổi hàng hoá như từ thời cổ đại vẫn còn sót lại như
biểu tượng cho vẻ đẹp “mua bán” nguyên sơ của ngày thơ ấu nhân loại.
Ðến chợ du khách sẽ đắm mình trong cảnh chen chúc,
đông đúc và có thêm một chút gì đó lộn xộn, ồn ào nhưng vui và ấm áp. Tay nắm
tay, vai chạm vai, mắt nhìn nhau được hỏi han, mời chào như người nhà... được
nghe những mùi vị thơm thảo của xứ sở quê hương lan toả khắp không gian. Mắt
nhìn no nê trước những sắc màu tươi tắn của cây trái, sản vật, hàng hoá...
Còn mỏi chân vì lòng vòng dạo chợ ư? Có thể nghỉ
ngơi với ly nước giải khát trên tay. Hay đói một chút, chiếc ghế bằng gỗ mộc mạc
sẽ chờ du khách sẵn đấy với vài món ăn nóng hổi, tuỳ thích như dự một bữa tiệc
tốc hành.
Khó có thể nói hết những cảm xúc tươi nguyên khi đi
chợ Việt ở các vùng đất khác nhau. Đi chợ miền biển, du khách sẽ thấy những con
cá còn quẫy trong những chiếc thùng bằng nan tre đan rất khéo léo. Con tôm, con
cua ngọ nguậy, những con sứa óng ánh sắc cầu vồng vừa từ biệt biển khơi phập phồng
trong rổ... Chợ miền quê là những trái dừa còn “chỏm tóc”; là rau răm, riềng, sả,
tỏi, hành và rau ngũ điếc, nồng cay mùi vị khó quên; là lúa gạo, sắn khoai lam
lũ nhọc nhằn... Lên chợ miền núi, trung du, nơi có những túi thổ cẩm, chéo dù,
khăn voan rực rỡ, những chiếc sọt mây bóng bẩy tài hoa, những da gấu, nhung
nai, da trăn, mật ong, xa nhân, những cây kim hạt muối quí báu từ miền xuôi
mang lên, tình nghĩa... Rồi chợ miền Ðông, miền Tây Nam bộ, tấp nập xuồng ghe,
chợ trên sông bồng bềnh cánh võng với cây trái, lúa gạo, tôm cá miệt vườn của một
vùng kênh rạch phù xa miền Nam đầy sắc thái lạ lùng...
Vâng, đi chợ, có khi du khách sẽ được nghe cả tiếng
đàn bầu, đàn nhị, được nghe những câu truyện lục bát của cụ Ðồ Chiểu, Nguyễn
Du... lẫn các nghệ sĩ dân gian... Rồi những cuộc biểu diễn vội vã với những bài
võ, trò xiếc, tấu hài... Biết đâu ở đấy, một phương thuốc đặc hiệu cổ truyền sẽ
giúp bạn khỏi bệnh như các “nhà tiên tri” ấy đã nói...!
Mỗi vùng đất có một cái chợ riêng cho mình và lưu giữ
độc quyền một giá trị.
Chợ Ðồng Xuân ở Hà Nội và chợ Bến Thành ở Sài Gòn,
chợ Hàn ở Ðà Nẵng, chợ Buôn Mê ở Tây Nguyên; chợ Sa Pa ở Tây Bắc; chợ Ðầm ở Nha
Trang; chợ Ðông Ba ở Huế... cứ như thế “kẻ tám lạng người nửa cân”, không đi,
không đến, không bao giờ hiểu được.
Có thể vì nhiều lẽ mà chợ Việt Nam có sức lôi cuốn,
hấp dẫn một cách đặc biệt không chỉ đối với người dân địa phương mà cả người nước
ngoài và còn là kỷ niệm khó quên của những người xa quê hương.
Một nhà khoa học nữ, Việt kiều ở Mỹ trong bức thư gửi
về cho người bạn gái đã nói lên nỗi mong ước duy nhất của mình khi trở về Việt
Nam là để được đi chợ.
Một người nước ngoài làm công tác văn hoá nhiều lần
đến Việt Nam đã nói về “chợ Việt”: Ðó là thương trường bán lộ thiên kỳ diệu,
như sự bùng nổ của sắc màu, âm thanh, hương vị của thiên nhiên, con người và xứ
sở.
Quả thật đi chợ Việt, cũng là lúc con người ta chìm
đắm trong một biểu cảm của một sắc thái Việt, một thứ văn hoá sống động chứa chất
đầy một tính duy cảm.