Chợ tình Sa Pa
Hai chữ "Chợ tình" đã đi vào cách hiểu của người dưới xuôi như
một phạm trù xã hội về tình yêu, hôn nhân. Giải thích thì có thể, nhưng chưa có
cách nào định nghĩa thấu đáo về hai từ lắp ghép này. Bởi lẽ, gọi là chợ thì ở
đó phải có mua có bán. Nhưng cái tình ở đây không ai bán, cũng chẳng ai mua.
Vậy, đâu gọi là chợ!
Trớ trêu, những người yêu nhau lại lấy chợ làm nơi hò hẹn. Bởi vậy, nôm
na có thể hiểu, Chợ tình là nơi hò hẹn, trao gửi tình cảm, có những cử chỉ yêu
đương diễn ra ở chợ theo phong tục, tập quán tuỳ từng địa phương. Cũng đương
nhiên và dễ hiểu vì chợ là đầu mối, là điểm nút của hầu hết những sinh hoạt văn
hoá của đồng bào vùng cao.
Chợ tình nhiều người biết đến nhất là chợ tình Sapa - một điểm du lịch
hấp dẫn đối với khách du lịch cả trong và ngoài nước. Cái thị trấn nhỏ bé này
nằm lọt trong một vùng tiểu khí hậu ôn đới, mát mẻ quanh năm. Có những năm mùa
đông tuyết rơi nên thật lãng mạn, hấp dẫn du khách. Mỗi tuần, chợ họp một lần
vào tối thứ Bảy. Ðây là chợ của người Dao. Từ chiều, dưới phố và ở sân nhà thờ
đã thấy rất nhiều phụ nữ đầu quấn khăn đỏ và mặc trang phục thêu hoa văn lộng
lẫy cùng với những vòng bạc, khuy bạc, những đồng tiền nhỏ đính trên vai áo.
Hấp dẫn hơn nữa là có những tiếng reo theo mỗi bước chân, từ những chùm
lục lạc đồng xinh xắn đính trên những chiếc khăn choàng đầu. Ðối tượng của họ
là những chàng trai người Dao trong trang phục áo Chàm, khăn cùng màu, tay đeo
đồng hồ và vai khoác chiếc đài cassette. Ở một góc nọ, dăm bảy chàng trai xúm
quanh một cô gái, họ đưa những chiếc máy catssette của họ vào gần cô gái để ghi
âm những khúc hát tỏ tình bằng tiếng dân tộc. Thấy có người lạ, cô gái xấu hổ
cúi đầu hoặc lấy tay che mặt, nhưng vẫn hát với giai điệu run run.
Rồi màn đêm xuống. Sau những bụi cây và cả trên ngọn núi cao tít kia là
những âm thành mời gọi lúc trầm, lúc bổng của khèn lá, khèn môi bồng bềnh trong
đêm. Phong tục của người Dao không ngăn cản người đã có vợ có chồng đi tìm bạn
tình. Con gái 13, 14 tuổi đi theo các chị để làm quen. Những cô gái trẻ, đẹp
thường được rất nhiều chàng trai để ý. Họ vây quanh, mở cassette cho cô gái
nghe hoặc tán tỉnh rồi tặng quà kỷ niệm. Cô gái không ưng thì bỏ quà chạy và bị
nắm tay giữ lại. Ðộng tác này gọi là "kéo", một biểu hiện đặc trưng
cho sự tỏ tình quyết liệt. Cho tới lúc "chấm" được một chàng, cô gái
dúi vào tay người đó một vật đính ước. Vật đính ước ấy có thể là một chiếc
nhẫn, chiếc vòng tay hay chiếc lược... Thế là đám đông ồ lên, tản ra. Cô gái
quay về với các bạn gái. Một lúc sau khi yên tĩnh trở lại, 2, 3 cô bạn đưa cô
gái này đến "gửi gắm" cho người đàn ông cô đã chọn. Rồi đôi bạn tình
đưa nhau tới đâu chỉ có rặng Samu xào xạc kia mới biết...
Chợ Cốc Ly
Chợ Cốc Ly thuộc xã Cốc Ly, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Đến
đây, du khách sẽ có dịp được biết thêm về đời sống sinh hoạt thường ngày của
người dân vùng tây bắc vừa có dịp được thưởng thức những món ăn đặc sản của
họ...
Từ Tp. Lào Cai, theo quốc lộ 4D, du khách sẽ đến xã Phong Niên, huyện
Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai. Tiếp tục xuôi theo tỉnh lộ 153, du khách sẽ đến cầu
Bảo Nhai, xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Từ đây, xuôi theo dòng sông
Chảy khoảng 10km bằng thuyền, du khách sẽ đến chợ Cốc Ly.
Chợ Cốc Ly là chợ của đồng bào dân tộc sống ở phía tây bắc huyện Bắc Hà.
Chợ họp ngay bên cạnh chiếc cầu treo bắc qua sông Chảy. Mỗi tuần chợ chỉ họp
một phiên vào ngày thứ ba.
Nhìn từ xa, chợ Cốc Ly giống như một bức tranh thủy mặc và rất sinh
động: Dòng nước lững lờ trôi một cách nhẹ nhàng theo năm tháng, xung quanh là
núi rừng Bắc Hà xanh mướt một màu thấp thoáng qua từng làn sương mỏng. Điểm tô
cho khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp đó, từng tốp người Mông, Dao, Tày, Nùng...
súng sính trong những bộ trang phục đặc trưng với hoa văn tinh tế từ khắp các
bản làng trong vùng nô nức kéo nhau về chợ: người đi bộ, người đi ngựa mang
theo các sản phẩm dệt may, nông sản và gia súc...
Chợ được chia thành từng khu riêng biệt. Những mặt hàng mang đậm hương
vị núi rừng như: các loại rau quả, thảo dược, nấm hương, mộc nhĩ, mật ong, rượu
ngô, gạo nương, đồ dùng gia đình, trang sức cùng các mặt hàng thổ cẩm với màu
sắc sặc sỡ, họa tiết sinh động thì tập trung thành một khu, được bày lên những
tấm nilon trải trên mặt đất.
Tuy nhiên nổi bật nhất vẫn là khu bán gia súc, gia cầm như: Trâu, bò,
lợn, gà, chó, ngựa và mèo... Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người
mua, kẻ bán, đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Bên cạnh đó, khu dành cho những món ăn của người dân tộc cũng khá sôi
động. Hòa trong làn khói nghi ngút bốc lên từ những hàng ăn, là vô số các âm
thanh khác nhau: tiếng nói chuyện ầm ì, tiếng bát đũa va vào nhau tanh tách và
trong không khí náo nhiệt đó, du khách sẽ phải dừng chân, ngồi xuống và cùng
người dân tộc thưởng thức các món ẩm thực của họ.
Thực sự bị lôi cuốn và hấp dẫn hơn cả, có lẽ là khu dịch vụ chăm sóc
khách hàng, đặc biệt dành cho các nam thanh nữ tú. Tại đây, du khách có thể
chụp những bức ảnh cùng người thân hay bạn bè của mình để làm kỷ niệm hoặc ghé
qua “phòng khám nha khoa” để trang điểm một chiếc răng vàng cho cái miệng thêm
duyên dáng...
Theo tiếng địa phương, Cốc Ly có nghĩa là gốc Mận và nét đẹp của phiên
chợ này không chỉ đơn thuần là mọi người đến đây để mua bán, trao đổi hàng hoá
(dùng hàng để đổi lấy hàng) mà còn để du ngoạn, gặp gỡ lẫn nhau và cùng cất lên
những câu hát giao duyên...
Chợ phiên Bắc Hà
Thuộc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai khoảng 60km.
Bắc Hà là chợ phiên thuộc loại lớn nhất vùng cao biên giới....
Trên dường đi, du khách sẽ gặp núi cao, vực sâu và những thửa ruộng bậc
thang. Khách du lịch nhiều khi phải dừng xe để thu vội những cảnh đẹp thiên
nhiên hùng vĩ đó vào ống kính và sẽ gặp từng nhóm người dân tộc cười nói ríu
rít dắt ngựa thồ hàng mang đến chợ bán. Để kịp phiên chợ, họ phải đi từ rất sớm
thậm chí có những người đi từ ngày hôm trước đến trưa hôm sau mới đến được chợ.
Trước đây, chợ Bắc Hà họp trên một quả đồi thoai thoải, sau này chợ được
xây mới trên nền bê tông và được chia ra từng khu vực bán hàng nên đã phần nào
mất đi vẻ đẹp nguyên sơ. Chợ Bắc Hà là nơi bày bán đủ mọi sản vật của vùng cao,
những vật dụng cần thiết cho người dân tộc: cày, cuốc, xẻng, dao các loại rau,
hoa quả, mật ong.
Nhưng thu hút phụ nữ dân tộc và khách du lịch nhiều nhất chính là khu
bán các đồ trang sức, váy, áo, vải thổ cẩm và cả những chiếc gùi bằng mây duyên
dáng. Tại đây, bạn có thể tùy ý lựa chọn những sản phẩm thổ cẩm, hoa mắt với
những sắc màu rực rỡ của váy áo các thiếu nữ dân tộc Mông, Dao đỏ. Khách du
lịch nước ngoài thường trầm trồ trước những bức tranh được dệt thủ công với
những họa tiết sinh động, màu sắc hài hòa và đẹp mắt.
Đối với đàn ông vùng cao thì chợ cũng là nơi để một tuần họ có thể gặp
gỡ cùng uống rượu bên chảo thắng cố. Thắng cố không lúc nào vơi trong chảo cũng
như rượu không lúc nào cạn trong bình. Rượu đặc sản của người Mông bản Phố,
được nhiều người biết đến bởi độ nặng và vị gắt rất đặc trưng. Khu bán ngựa là
nơi thu hút nhiều đàn ông nhất, họ đến từ các bản làng xa xôi, thậm chí cả
những người từ các tỉnh Bắc Giang, Hà Tây... cũng lên đây để buôn ngựa về xuôi.
Trong tiếng ồn ào mua bán, nghe đâu đó tiếng khèn và tiếng hát lúc trầm
lúc bổng của các chàng trai trẻ như mời gọi các cô gái. Khách du lịch đến Bắc
Hà, nhất là khách nước ngoài, rất thích thú với những khám phá mới về cuộc
sống, phong tục của người dân nơi đây.
Trong xu hướng bị thương mại hóa các chợ vùng cao hiện nay thì Bắc Hà là
một trong những nơi hiếm hoi còn giữ được bản sắc dân tộc, nét riêng độc đáo
của các phiên chợ xưa. Đến Bắc Hà, bạn sẽ không gặp cảnh mời chào chèo kéo mua
hàng, mà chỉ thấy những gương mặt thuần phác trong bộ quần áo dân tộc sặc sỡ,
họ đến chợ ngoài mục đích mua bán còn là để vui với chợ, vui với khách đi chợ.
Chiều đến, chợ bắt đầu vãn khách; người đàn ông say rượu ngồi ngất ngưỡng trên
lưng ngựa, người phụ nữ dắt ngựa về bản là một hình ảnh đọng lại trong tâm trí
du khách.
Chợ Cán Cấu
Chợ phiên Cán Cấu thuộc địa phận xã Cán Cấu, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào
Cai; cách Tp. Lào Cai gần 100km về phía đông bắc, cách thị trấn Bắc Hà, huyện
Bắc Hà, tỉnh Lào Cai gần 30km về phía bắc. Đến đây, du khách vừa có dịp
được biết về phiên chợ vùng cao nhiều màu sắc vừa có dịp tìm hiểu thêm về các
sinh hoạt đời thường của người dân vùng cao...
Nhìn từ xa, khung cảnh chợ phiên Cán Cấu thật đẹp và sinh động. Chợ họp
ngay ven đường 153 - con đường đất đỏ duy nhất nối thị trấn Bắc Hà với thị trấn
biên ải Si Ma Cai; xung quanh chợ là những thửa ruộng bậc thang tầng tầng lớp
lớp nối tiếp nhau bám vào sườn núi; phía xa xa, núi rừng tây bắc hùng vĩ, trùng
trùng, điệp điệp ngút tầm mắt...
Chợ phiên Cán Cấu là chợ của người Mông Hoa và người Giáy nhưng lại thực
hiện theo lối buôn bán của người Dao. Chợ họp vào ngày thứ bảy hàng tuần và các
ngày lễ, tết trong năm.
Khi vào phiên chợ, từ tờ mờ sáng, từng dòng người Mông Hoa, Giáy từ các
bản làng, lũ lượt kéo về chợ: người đi bộ, người đi ngựa mang theo các sản phẩm
dệt may, nông sản và gia súc...
Chợ được chia thành những khu riêng dành cho đủ mọi mặt hàng. Những mặt
hàng như: các loại rau quả, dược thảo, gia vị, đồ dùng trong gia đình và các
sản phẩm thổ cẩm đủ màu sắc thể hiện tài năng khéo léo của phụ nữ Mông Hoa, tập
trung thành một khu và được bày lên những tấm nilon dải trên mặt đất. Tuy
nhiên, nổi bật nhất có lẽ lại là khu vực bán gia súc, gia cầm; vì người Mông
Hoa, người Giáy rất thích gia súc và muốn chọn được giống gia súc tốt phục vụ
nông nghiệp. Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người mua, kẻ bán,
đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Bên cạnh đó, khu vực dành cho các món ăn truyền thống của người dân tộc
cũng khá sôi động. Hòa trong làn khói nghi ngút bốc lên từ những căn lều tranh
lụp xụp, là vô số các âm thanh khác nhau: tiếng nói chuyện ầm ì, tiếng bát đũa
va vào nhau tanh tách và trong không khí náo nhiệt đó, du khách sẽ phải dừng
chân, ngồi xuống và cùng người dân tộc thưởng thức các món ẩm thực của họ.
Trong tất cả các món ở đây, món thắng cố có lẽ được người dân tộc yêu thích
nhất. Đây là món pha trộn tất cả các loại nội tạng của một số con vật như: lợn,
bò, trâu...
Đến chợ phiên Cán Cấu, du khách không những có dịp biết về một phiên chợ
vùng cao nhiều màu sắc mà còn có cơ hội hiểu thêm về các sinh hoạt đời thường
của người dân vùng cao. Ngoài ra, du khách còn vừa được thưởng thức một số món
ăn dân tộc vừa được nhâm nhi ly rượu táo mèo - đặc sản của người vùng cao nơi
đây.
Chợ Mường Hum
Thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai khoảng 44km.
Du khách lên tỉnh biên giới cực Bắc Lào Cai mà bỏ qua chợ phiên Mường Hum thì
thật là tiếc. Như các chợ phiên khác ở đây, chợ Mường Hum họp vào chủ nhật hàng
tuần, là ngày nhộn nhịp nhất của vùng núi cao Bát Xát...
Chợ Mường Hum nằm dưới thung lũng nhỏ, kề bên là suối nước trong vắt,
xung quanh là những dãy núi cao ngất trùng mây. Cái chợ phiên cuối tuần ven
suối Mường Hum này là nơi gặp gỡ, giao lưu, mua bán và vui chơi của bà con các
dân tộc Hà Nhì, H’Mông, Hoa, Giáy, Dao Ðỏ, Dao Tuyển, Hán...
Ngày thường, ai đến đây cũng thích ngắm cảnh Mường Hum sơn thuỷ hữu
tình, còn vào ngày chợ phiên cảnh bắt mắt du khách nhất là đoạn suối ven chợ.
Bên bờ suối, bầy ngựa đợi chủ vào chợ tập trung bên suối với đủ sắc lông, thỉnh
thoảng chúng cất tiếng hí vang khiến bức tranh sơn cước càng thêm sinh động,
rất hiếm thấy ở nơi khác. Những chiếc cầu treo hay cầu đá bắc qua suối lúc nào
cũng có người dắt ngựa qua lại...
Bên trong chợ ồn ào, tấp nập và khách không khỏi trầm trồ trước những bộ
y phục "loá mắt" của các cô thiếu nữ dân tộc. Những cô gái, chàng
trai ở bản làng đi chợ đâu chỉ để mua bán mà còn đi để tìm hiểu, để vui chơi,
tìm bạn tình, vì thế ai cũng làm đẹp chẳng kém gì đi dự ngày hội. Các thiếu nữ
H’Mông váy hoa gợi cảm, lại đội thêm mái tóc giả bằng len sợi nhuộm màu rực rỡ
trông giống như một bông hoa biết đi, lung linh khoe sắc. Ðẹp không kém là bộ
trang phục Dao đỏ: các thiếu nữ mặc áo quần màu chàm đen điểm xuyết hoa văn
trên ngực tựa như những cánh bướm và đội chiếc khăn đỏ rực được kết thêm rất
nhiều món trang sức bằng bạc, lúc nào cũng lấp lánh. Cả các em bé dân tộc Dao,
dù còn được địu trên lưng mẹ nhưng cũng được mẹ chăm chút áo quần, khăn mũ và
các em được mọi người thích ngắm nhất...
Chợ Cao Sơn
Chợ Cao Sơn nằm trên địa phận xã Cao Sơn, huyện Mường Khương, tỉnh Lào
Cai, cách Tp. Lào Cai khoảng 80km. Đến đây, du khách sẽ có dịp được giao lưu,
trò chuyện và tìm hiểu thêm về đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc sống ở 4
bản lớn nhất của huyện Mường Khương.
Để đến chợ Cao Sơn, du khách có thể đi theo nhiều tuyến đường. Tuy
nhiên, nếu du khách muốn có dịp được du thuyền trên sông và hòa mình vào phong
cảnh thiên nhiên nên thơ, hữu tình: trên là trời, dưới là nước và hai bên bờ
sông là núi rừng tây bắc hùng vĩ xanh mướt một màu, mời du khách tham gia tuyến
du lịch trên dòng sông Chảy: Bảo Nhai - Cao Sơn.
Chợ Cao Sơn là chợ của đồng bào dân tộc Mông, Phù Lá, Dao và Hán đen
sinh sống ở 4 bản lớn nhất của huyện Mường Khương. Mỗi tuần chợ chỉ họp một
phiên vào ngày thứ tư.
Khi vào phiên chợ, ngay từ sáng sớm, trên khắp mọi nẻo đường đã thấy
người người từ các bản nối tiếp nhau về chợ. Họ đi thành từng đoàn, từng nhóm,
từng cặp và có khi là từng người một. Người thì gùi hàng, người thì dùng ngựa
để thồ hàng, người thì xuống chợ bằng xe máy, xe đạp… Váy áo xúng xính, những
chiếc ô xoè ra như nấm trên đầu các thiếu nữ Mông, Dao... với những hoa văn
tinh tế, màu sắc sặc sỡ, tạo nên bức tranh đầy sinh động và quyến rũ.
Chợ Cao Sơn như đẹp hơn bởi người, hàng hóa và phong cảnh thiên nhiên.
Trong không gian bao la, mênh mông của núi rừng, mọi người thật nhỏ bé... Họ vô
tư mua, bán, trao đổi hàng hóa lẫn nhau. Người mua gạo, người mua thổ cẩm,
người mua rau, củ, quả, người thưởng thức một số món đặc sản vùng cao…
Cũng giống như một số phiên chợ vùng cao khác. Chợ Cao Sơn được chia
thành nhiều khu:
Những mặt hàng mang đậm hương vị núi rừng như: các loại rau quả, thảo
dược, nấm hương, mộc nhĩ, mật ong, rượu ngô, gạo nương, đồ dùng gia đình, trang
sức... tập trung thành một khu, được sắp xếp đẹp mắt theo từng loại mặt hàng.
Trong khung cảnh đa sắc màu ấy, nổi bật lên là dãy bày bán các mặt hàng thổ cẩm
với những màu sắc sặc sỡ, họa tiết sinh động. Đây là những sản phẩm tinh tế thể
hiện tài năng khéo léo từ việc ươm trồng lanh, ủ sợi, dệt vải, nhuộm đến thêu
hoa của người phụ nữ Mông, phụ nữ Phù Lá và phụ nữ Dao.
Tuy nhiên gây sự chú ý nhất vẫn là khu bán gia súc, gia cầm như: Trâu,
bò, lợn, gà, chó, ngựa... Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người
mua, kẻ bán, đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Cách đó vài trăm mét là khu dành cho các món ăn của người dân tộc. Đến
đây, du khách sẽ dễ bị choáng ngợp bởi hương vị quyến rũ từ một số loại ẩm thực
như: mùi thơm ngầy ngậy của chảo thắng cố từ thịt trâu, thịt ngựa và thịt bò...
của người Mông, hơi men cay cay nồng nồng của một số loại rượu dân tộc như:
rượu ngô Cốc Dâm, Cốc Ngù... Trong không khí náo nhiệt và hấp dẫn đó, du khách
sẽ phải dừng chân, ngồi xuống và cùng người dân tộc thưởng thức ẩm thực của họ.
Đến với chợ phiên Cao Sơn là du khách có dịp tận hưởng sự giao thoa bản
sắc văn hóa của một số dân tộc anh em sống ở bản làng ven sông Chảy, trên địa
phận huyện Mường Khương. Bên cạnh đó, du khách còn có dịp du thuyền trên sông
Chảy và thưởng ngoạn cảnh đẹp ở hai bên bờ sông.
Chợ Lùng Khấu Nhin
Chợ Lùng Khấu Nhin họp phiên vào sáng thứ 5 hàng tuần, và là một trong
số những phiên chợ cổ có tiếng của tỉnh Lào Cai và cả của một vùng Tây Bắc rộng
lớn. Cũng như các phiên chợ vùng cao khác, Lùng Khấu Nhin tràn ngập những màu
sắc rực rỡ của váy áo, của chăn đệm, của bắp cải xanh mướt, quýt vàng ruộm...
Ngay từ đỉnh dốc khi còn cách chợ 1 quãng, sắc tươi tắn đấy đã hiển
hiện, và càng nổi bật hơn giữa núi rừng trơ trọi và bầu trời ảm đạm. Xung quanh
con đường chính chạy dọc qua chợ, người ta bày bán rau quả, củ, nồi xoong, vật
dụng cá nhân. Từ đường chính rẽ vào chợ là nơi bán váy vóc, thổ cẩm, len, chăn
màn...
Những mảnh vải hoa sặc sỡ, những chiếc váy thổ cẩm đầy hoạ tiết xoè gọn
gàng trên những chiếc dây treo. Cạnh đó, hai dãy hàng quán bán thắng cố, chè,
đồ ăn.. được giăng bởi các tấm bạt xanh, nghi ngút khói bốc và túm tụm cánh đàn
ông áo đen tảfủ ngồi chè chén say sưa. Song song với hai dãy quán này là khu
nhà xây khoảng 50m2, phía trên khắc dòng chữ "CHỢ LÙNG KHẤU NHIN",
bên trong cũng bày bán quần áo váy vóc, nhưng đậm chất quần áo như chúng ta hay
mặc bây giờ. Phía cuối khu nhà này mới là gian hàng thổ cẩm.
Người mua bán ở đây từ khắp các dân tộc H’Mong, Nùng, Mán, Kinh … nhưng
số người dân tộc biết nói tiếng phổ thông thành thạo không nhiều.